تپهٔ حسنلو در ۷ کیلومتری شهر نقده قرار دارد و یکی از تپههای باستانی ایران است که قدمت آن به بیش از ۶ هزار سال قبل از میلاد میرسد.
تپه حسنلو با وسعت۳۰ هکتار و ارتفاع ۲۰ متر در ۷ کیلومتری شمال شرق شهر نقده در استان آذربایجان غربی و در کنار روستای حسن لو واقع شده است. جام بزرگ طلایی حسنلو که مربوط به دوران مانائی میباشد در این تپه کشف شده است.
بنا به ارزیابیها، قدمت این تپه به ۶۰۰۰ سال قبل از میلاد میرسد و تا دوره اسلامی نیز محل سکونت و استقرار بوده و کاوشها نشان میدهد چندین بار به علت آتش سوزی تخریب و مجددا بنا گردیده است.
با اکتشافات انجام شده و خارج شدن شهر باستانی از زیر خاک آثاری از جمله زیور آلات زنانه، مجسمههای تزئینی، خنجرها و دشنههای آهنی و برنزی و… کشف شده است.
جام زرین حسنلو به ابعاد ۲۱ سانتی متر بلندی و ۲۵ سانتی متر قطر و ۹۵۰ گرم وزن متعلق به هزاره اول قبل از میلاد است و از یکی از اتاقهای سوخته در سال ۱۳۳۸ کشف شده و روی آن نقش خدایان سه گانهای سوار بر ارابه دیده میشود.
خدای آب، خدای زمین و خدای خورشید؛ همینطور کاهنی که جام بلندی به دست دارد و چندین نقش دیگر که از بارزترین نمونههای هنر دوران خود است .این جام هماکنون در موزه ملی ایران نگهداری میشود.
دژ حسنلو و دیوار دفاعی آن:
دور تا دور قلعه را دیواری به قطر ۳ متر و ارتفاع ۷ متر فرا گرفته بود. در فاصله ۳۰ متری از باروی قلعه، برجهای مربع شکلی به ابعاد ۱۰×۱۰ متر ساخته شده بود.
در مرکز دژ حسنلو یک حیاط چند ضلعی نامنظم ساخته شده است. دور تا دور این حیاط را تالارهای ستوندار، ایوانهای دراز و اتاقهای کوچک و بزرگ تشکیل میدهند.
در انتهای جنوبی حیاط قربانگاه قرار دارد و در انتهای شمالی آن چند لوح سنگی به ارتفاع سه متر و بدون هیچ گونه علامت دیده میشود.